رهیافت هایی بر کتاب «زهرا برترین بانوی جهان» اثر ارزشمند حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله)

رهیافت هایی بر کتاب «زهرا برترین بانوی جهان» اثر ارزشمند حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله)


اسناد تاریخی گواه بر این واقعیت هستند که در طول تاریخ بشریت، ظلم­های زیادی نسبت به شخصیت و جایگاه زن صورت گرفته است. در این میان، با ظهور حقیقتی به نام اسلام که به منظور اتمام مکارم اخلاق به دست رسول خاتم از سوی رب العالمین ابلاغ شد، احیای شخصیت و منزلت حقه زن به عنوان یکی از مهم ترین کرامات اخلاقی صورت پذیرفت تا جایی که بانویی به عنوان الگو نه تنها برای مردم عادی؛ بلکه حجتی برای حجج معرفی گردید.‌

اسناد تاریخی گواه بر این واقعیت هستند که در طول تاریخ بشریت، ظلم­های زیادی نسبت به شخصیت و جایگاه زن صورت گرفته است. در این میان، با ظهور حقیقتی به نام اسلام که به منظور اتمام مکارم اخلاق به دست رسول خاتم از سوی رب العالمین ابلاغ شد، احیای شخصیت و منزلت حقه زن به عنوان یکی از مهم ترین کرامات اخلاقی صورت پذیرفت تا جایی که بانویی به عنوان الگو نه تنها برای مردم عادی؛ بلکه حجتی برای حجج معرفی گردید.
اثر ارزشمند «زهرا، برترین بانوی جهان» تنها گوشه­ای از ارادت مرجع عالیقدر جهان تشیع، حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) نسبت به بزرگ بانوی اسلام، حضرت صدیقه طاهره(س) می­باشد.
این کتاب مجموعه اي  از مباحث تاریخی و اعتقادی است كه به منزلت حضرت زهرا(س) پرداخته و به برخی از ظلم هایی که بر حضرتش روا داشته‌اند، اشاراتي دارد. موضوع کتاب بر تبیین ویژگی‌های شخصیتی حضرت فاطمه(س)، با استناد به روایات و متون تاریخی معتبر استوار است. با این حال، بخش‌هایی از کتاب به شرح وقایع تلخ پس از رحلت پیامبر گرامی اسلام(ص) و غربت دختر گرامی آن حضرت اختصاص یافته‌است. نثر کتاب، همچون دیگر آثار و تألیفات پر ارج معظم له ، ساده، روان  و بی‌تکلف است و هر خواننده‌ای، با هر میزان اطلاع و سواد، می‌تواند از آن بهره ببرد. در واقع، می‌توان ویژگی اصلی این کتاب را قابل استفاده بودن آن برای اقشار مختلف جامعه دانست.
معظم له کتاب خود را در پنج بخش تنظیم کرده که در آن به سیر اجمالی زندگانی حضرت  فاطمه زهرا(س) از ولادت تا رحلت پیامبر خدا(ص)  پرداخته و در ضمن  به گوشه­هایی از فضائل و مقامات معنوی ایشان نيز اشاراتي دارد که شامل فصل های زیر است:
1. فاطمه (ص) از ولادت تا بعد از رحلت پیامبر (ص)
2.  فضائل حضرت زهرا (س)
3.  هدیه پیامبر (ص) به فاطمه (س)
4. حماسه بزرگ
5. دومین خطبه بانوی اسلام فاطمه زهرا (س)
 
1. فاطمه (ص) از ولادت تا بعد از رحلت پیامبر (ص)
مولّف در بخش نخست از کتاب ، به سیر اجمالی زندگانی فاطمه زهرا(س) از ولادت تا رحلت پیامبر خدا(ص) اشاره دارد، در این فراز از کتاب ابعاد و زوایای ولادت باشکوه فاطمه(س) و آثار و برکات آن مولود خجسته با استناد به آیات و روایات مورد توجه نویسنده دانشمند آن اثر قرار گرفته است.
هم چنین ترسیم حقایق موجود در محبت فراوان پیامبر(ص) نسبت به فاطمه (س) با بهره گیری از منابع شیعه و اهل سنت، ضرورت احترام به شخصیت والای آن حضرت و نیز فضای منحط دختر ستیزانۀ عصر جاهلیت عرب(پیش از ظهور اسلام) را آشکار می سازد.
حمایت و همراهی همه جانبه حضرت زهرا (س) از پدر در وقایع مختلف برهه های متعدد تاریخی و تبیین گفتمان معرفتی ازدواج حضرت زهرا(س) و امیر مومنان(ع) ونیز ارائۀ الگوی کامل و  متعالی از مولفه های پیش نیاز ازدواج در فرهنگ اسلامی از قبیل مهریه،چیستی جهیزیه حضرت فاطمه(س)و چگونگی برگزاری مراسم جسن عروسی.. برگ درخشانی از سبک زندگی اسلامی را رقم زده  و حقیقت اصل ازدواج در فرهنگ اسلام اصیل را به مخاطبان ارائه می دهد.
در فراز پایانی فصل اول نیز واکاوی ابعاد و زوایای طوفان­های تازه بر فاطمه زهرا(س) پس از رحلت پیامبر(ص) ،از جمله شاخصه های راهبردی این اثر به شمار می آید که در نهایت اوج مظلومیت جانکاه آن حضرت را به تصویر می کشد.
2. فضائل حضرت زهرا (س)
صاحب اثر ارزشمند «زهرا برترین بانوی جهان»، در بخش دوم، به گوشه­ای از فضائل حضرت زهرا(س) پرداخته و چندی از مقامات معنوی ایشان را ذکر می‌کند،  نویسنده چهل روایت از شیعه و سنی در فضائل زهرای اطهر(س) نقل می‌کند.
«او برترین بانوی جهان بود،او بانوی بهشتی بود، او محبوب پیغمبر اکرم(ص) و پارۀ تن او بود، او مقرب درگاه خدا بود، رضای او رضای خدا و خشم او خشم خدا بود، او ایثار و فداکاری عجیبی داشت،مقام علمی فاطمه(س)،کرامات بانوی اسلام(علیها السلام)، نخستین کسی که وارد بهشت می شود اوست، نام های پرمعنی فاطمه (س)  همه و همه محورهای اصلی بخش دوم این اثر فاخر را تشکیل می دهد که به نوبۀ  خود حاکی از دقت و ژرف اندیشی مولّف در مقام شناسی حضرت زهرا(س) با  بهره گیری از روایات و منابع معتبر و معروف اهل سنت است.
طرح افضلیت مطلق برای فاطمه (س) در مجموعه روایات مندرج در منابع اهل سنت و تبیین وضع استثنائی آن حضرت در خلق و خوی و گفتار و سخنان به عنوان یک بانوی بهشتی، و نیز درجات والای اظهار علاقه و محبت طرفینی میان پیامبر(ص) و حضرت فاطمه(س)، تحقق بخش جاذبۀ نیرومند میان پدر و فرزند و الگوی بی بدیل از  رفتار شناسی متعالی میان والدین و فرزندان در ساحت نهاد خانواده به شمار می آید.
هم چنین مولّف ارجمند با  تبین مقام قرب فاطمه (س) در پیشگاه خداوند با استفاده از مهمترین و معروفترین احادیث اهل سنت در کنار فضایل اخلاقی ، زهدگرایی ، مقامات والای آن حضرت در حجاب و عفاف، در واقع الگویی  جامع و کامل برای دختران و زنان جامعۀ اسلامی معرفی کرده است.
در ادامه، بیان مقامات علمی و کرامات بی حد و حصر آن حضرت به آنجا منتهی می شود که بنابر قول منابع معتبر اهل سنت«اول شخص یدخل الجنه فاطمه(علیها السلام)؛نخستین کسی که وارد بهشت می شود فاطمه است.»[1]
ورود در بهشت دلیل روشنی بر سعادت یک انسان به شمار می‌رود و اگر شخصی پیش از همه وارد آن شود برترین فضیلت برای او اثبات خواهد شد. مؤلف در قسمتی از این کتاب به روایاتی، اشاره دارد که این افتخار را از زبان پیامبر اکرم(ص) برای حضرت زهرا(س) ثبت کرده است.
همانگونه که حاشیه‌ی این کتاب به اسما و القاب حضرت زهرا(س) مزین شده که بر قداست آن افزوده است در فرازهای پایانی بخش دوم نیز مولۀف با تشریح نام های حضرت فاطمه (س)، نامگذاری آن حضرت به وسیلۀ حکیم علی الاطلاق یعنی خدای عالم، به منصۀ ظهور رسانده است.  
3.  هدیه پیامبر (ص) به فاطمه (س)
از جمله مباحثی که اثر گرانسگ «زهرا، برترین بانوی جهان» بدان پرداخته است، هدیه پیامبر به زهرای مرضیه است که نگارنده با اشاره به ماجرای فدک به تحلیل و توصیف غصب فدک همت گماشته و مظلومیت خاندان رسول خدا(ص) را به تصویر کشیده است.
« فدک چه بوده و کجا قرار داشته است ؟ عوامل سیاسی غصب فدک چه بود؟ فدک چگونه به اهل بیت بازگشت؟ سیر تاریخی این سرزمین خصوصاً در دوران امامان معصوم چگونه بود؟ و...» تنها گوشه‌ای از سوالاتی است که دراین کتاب بدان پاسخ داده خواهد شد.
بدیهی است بهره گیری هدفمند از منابع معتبر اهل سنت  در این زمینه مجالی باقی نمی گذارد تا خوانندگان این اثر به اعتراف علمای بزرگ اهل سنت هم چون ابن ابی الحدید معتزلی و جلال الدین سیوطی، مبنی بر هدیۀ فدک  به حضرت زهرا(س) از سوی پیامبر اکرم(ص) پی ببرند و  اقرار علمای اهل سنت در  وجود پشت پرده سیاسی و اقتصادی در  غصب ناجوانمردانۀ فدک از صاحبان اصلی آن یعنی حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه(س) در راستای توجیه غصب خلافت امیرمومنان علی (ع)را دریابند.
چگونگی بازگشت فدک به اهل بیت(ع) و ناگفته هایی از شبهات موجود در این مسأله بالأخص تبیین جایگاه ویژه فدک در تحولات سیاسی آن برهه از زمان و روشنگری فدک از غصب خلافت امیر مومنان علی(ع) در سقیفه...نشان دهندۀ عمق استراتژیک باغ فدک در میان اهل بیت(ع) است که به خوبی توسط مولف آن اثر فاخر به تصویر کشیده شده است.
4. حماسه بزرگ
شاید بتوان هدف اصلی نویسنده از نگارش این کتاب را، شرح دو خطبه‌ای دانست که از حضرت فاطمه(س)، منقول است. حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) با اشاره به خطبه تاریخی ام ابیها حضرت زهرا(س) در مسجد پیامبر(ص)، مباحث آن را در هفت محور، مورد بررسی قرار داده و به تفسیر مباحث آن همت گماشته است که عبارتند از:
1. تحلیل فشرده و عمیق پیرامون مسألۀ توحید و صفات پروردگار و اسماء حسنی و هدف آفرینش.
مولف ارجمند کتاب«زهرا برترین بانوی جهان» در تفسیر فرازهای آغازین خطبۀ حضرت زهرا(س) به حقایق معرفتی هم چون«وجوب شکر منعم در خدا شناسی و آثار آن، عجز بندگان از ادای حق شکر، نقش اخلاص در ارتقای روح توحید و فطری گرایی در آن، اعتراف به عجز در معرفت واقعی نسبت به ذات و صفات خداوند، خلقت آفرینش بعد از عدم محض و ابداع گری از سوی خداوند بدون هیچ طرح و الگوی قبلی، بی نیازی مطلق خداوند و ترسیم اهداف چند گانۀ آفرینش در خطبۀ حضرت زهرا اشاره دارد.
2.مقام والای پیامبر(ص) ، مسئولیت ها ، ویژگی ها و اهداف آن حضرت.
معظم له با استناد به خطبۀ حضرت زهرا(س)،  افتخارات و مواهب  پیامبران و امامان را بخشی ذاتی و بخشی اکتسابی بر می شمرد که تکمیل اوامر الهی و مسألۀ خاتمیت پیامبر و تکمیل مواهب تکوینی از طریق تشریع و احکام الهی را موجب شده است.
تبیین وضع رقت بار امت ها قبل از بعثت علیرغم وجود مسألۀ توحید فطری و جهل زدایی از سوی پیامبر اکرم (ص)و در نهایت مرگ پرافتخار از جمله محورهای خطبۀ حضرت فاطمه(س) است که از نگاه ژرف اندیشانۀ نویسندۀ آن اثر فاخر دور نمانده است.
3. اهمیت قرآن مجید و لزوم تعمیق در تعلیمات اسلام، فلسفه و اسرار احکام، و پند و اندرزهایی در این مسأله.
مولف در تفسیر فراز سوم از کلام حضرت زهرا(س) ، به مسائلی از قبیل مسئولیت سنگین مسلمانان در ابلاغ رسالت اسلام به سراسر جهان،جهل زدایی قرآن ناطق،لزوم تعمق در فلسفه و اسرار احکام و عبادات و در نهایت دعوت به تقوا اشاره کرده است.
4. فاطمه زهرا و معرفی خویش، باز خوانی خدمات رسول الله(ص) به امت، یادآوری گذشتۀ تاریک و سراسر جاهلی اعراب (پیش از ظهور اسلام)، ضرورت  پذیرش پند و اندرز از وقایع و دگرگونی ها.
معظم له با توجه به  بخش چهارم خطبه به محورهایی هم چون « فاطمه زهرا و معرفی خویش ، دلسوزی فوق العاده پیامبر(ص) نسبت به امت اسلامی ، تبیین زحمات طاقت فرسای  آن حضرت در ابلاغ رسالت، یادآوری حضرت فاطمه(س) نسبت به گذشتۀ تاریک و سراسر جاهلی اعراب (پیش از ظهور اسلام)، و تأکید بر خدمات علی (ع)» اشاره می کند.
5. باز شناسی حوادث و رویدادهای بعد از رحلت پیامبر(ص) ، افشای حرکت حزب منافقین برای نابودی اسلام.
در بخش پنجم خطبه می توان تفسیر حرکت های مشکوک و خطوط انحرافی  و تبیین گروه های منحرف و شیطانی و هشدار آن حضرت مبنی بر اجتناب از افتراق از قرآن کریم، و بانگ رسای آن حضرت در هشدار به اصحاب و یاران پیامبر(ص) را در افق فکری و معنایی نگارنده مشاهده نمود.
6. خطابه آن حضرت در موضوع غصب فدک و روشنگری از بهانه های واهی غاصبین فدک و پاسخ آن حضرت به توهمات و بهانه ها در این مسأله.
نویسنده در بخش ششم از خطبه، «زنده کردن آئین جاهلی ، پاسخ دندان شکن آن حضرت به مدعیان عدم واگذاری ارث توسط پیامبران ، راهکارهای بی بدیل حضرت زهرا(س) در مقابله با بهانه جویی های غاصبان فدک و تأکید مجدد آن حضرت بر آشنایی کامل اهل بیت وحی به ویژه حضرت  علی (ع) به قران و تفسیر قرآن» را مورد توجه قرار می دهد.
7. اتمام حجت حضرت زهرا(س) با گروه انصار و اصحاب راستین ...، پایان گفتار با تهدید به عذاب الهی .
«هشدار به غاصبان فدک مبنی بر عذاب و کیفر الهی، نقش موثر انصار در پیشرفت اهداف اسلامی، فاطمه(س) انصار را زیر رگبار حملات قرار می دهد، با رحلت پیامبر اسلام نمی میرد، چرا در برابر پایمال شدن احکام اسلام خاموش نشسته اید؟، غلبۀ روح عافیت طلبی، با این روحیه می دانم از شما کاری ساخته نیست!،در انتظار حوادث دردناک باشید، او انذار کرد، و من هم انذار می کنم» ساختار کلی بخش انتهایی خطبۀ آن حضرت را تشکیل می دهد که به خوبی در تفسیر معظم له مورد اشاره قرار گرفته است.
5. دومین خطبه بانوی اسلام فاطمه زهرا (س)
گفتنی است حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله) در بخش پایانی کتاب، به شرح دومین خطبه حضرت که در میان زنان مدینه ایراد نموده­اند، اشاره داشته تا بخشی از مظلومیت حضرتش را بر همگان نمایان سازد.
معظم له با واکاوی دقیق و تحلیلی از  خطبۀ حضرت زهرا(س)در برابر زنان مدینه، به خوبی توانسته است تشنگان به معارف و آموزه های فاطمی را سیراب نموده و با بررسی سندی خطبۀ بانوی اسلام بر حقانیت بی بدیل آن خطبه و اعتبار و ارزش کتاب«زهرا برترین بانوی جهان»بیفزاید.
بی تردید نگارش شرح های کوتاه پس از هر فراز از خطبه، خود عامل کلیدی در شناخت روز افزون از افق معنایی خطبۀ حضرت زهرا(س) در میان خوانندگان آن اثر ذی قیمت پدید آورده است.
«لزوم بصیرت در برابر حوادث و وقایع و تلاش برای پیروزی در امتحان الهی، معیارها و ارزش های الهی در جامعه اسلامی، ترجیح مرجوح بر راجح!، ثمره شوم انتخاب نادرست و پاسخ های تلخ و دردناک» از جمله عناوین کلیدی فصل پایانی این اثر فاخر به شمار می آید.
در خاتمه باید گفت تألیف این اثر  نفیس توسط حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی ، در یک جلد و در 247صفحه، در قطع رقعی توسط انتشارات امام علی بن ابی طالب علیه السلام به زیور طبع آراسته شده و در سال  ۱۳76برای اولین بار منتشر شده و تا کنون نیز چندین مرتبه تجدید چاپ شده است، این کتاب به زبان عربی نیز چاپ و منتشر شده است.
پژوهش؛ تهیه و تنظیم؛ معاونت تحریریه خبر پایگاه اطلاع رسانی
دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی makarem.ir

[1] میزان الاعمال؛ج2؛ص131.

 

captcha